Ήταν 4 ετών όταν ένα σοβαρό τροχαίο ατύχημα προκάλεσε την αναπηρία της. Μεγαλώνοντας στη Λαμία, η ζωή σε αναπηρικό αμαξίδιο δεν ήταν διόλου εύκολη. Χρειάστηκε, λοιπόν, από πολύ νωρίς να ξεκινήσει έναν αγώνα για καλύτερη ποιότητα ζωής, για την ίδια μα και για κάθε άτομο με κινητικές δυσκολίες -και μέχρι σήμερα δεν έχει σταματήσει. Η θέση της στο ΔΣ του ΟΠΑΝΔΑ είναι μόνο μία απόδειξη αυτού.
Από τα 19 της, οπότε βρέθηκε στην Αθήνα για σπουδές, η Δήμητρα Κοντοβά “τρώγεται”, όπως μας έχει πει σε παλαιότερη συνέντευξη, να αναζητά τρόπους ώστε να βοηθήσει τα άτομα με αναπηρία. Και το κάνει με ένα μόνιμο χαμόγελο στα χείλη!
Τον τελευταίο χρόνο, έχοντας αναλάβει Σύμβουλος Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Συμπερίληψης & Προσβασιμότητας στον Σύνδεσμο Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους, το ενδιαφέρον της στρέφεται στις μικρότερες ηλικίες. Στέκεται στο πλευρό των παιδιών με αναπηρία και συμβάλλει στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των υπολοίπων, μέσα από επισκέψεις σε σχολεία και ανοιχτές συζητήσεις με τους μαθητές που στόχο έχουν να καταλάβουν πώς μπορούμε να ζούμε αρμονικά όλοι μαζί.
Δήμητρα, η αναπηρία στάθηκε ποτέ εμπόδιο στη ζωή σου;
Ζω με κινητική αναπηρία από παιδική ηλικία και το σώμα ή το αμαξίδιο μου δεν στάθηκαν ποτέ εμπόδιο στο να σπουδάσω, να ταξιδέψω, να εργαστώ ή να ερωτευτώ. Αντιθέτως νιώθω πολύ τυχερή που ζω σε μία εποχή αρκετά τεχνολογικά αναπτυγμένη και έχω τη δυνατότητα να πραγματοποιώ ό,τι ονειρεύομαι. Για παράδειγμα, στην εποχή μας μπορώ να ταξιδεύω με αεροπλάνο γιατί υπάρχει η δυνατότητα να επιβιβάζομαι σε αυτό αξιοπρεπώς με ασφάλεια και δεν χρειάζομαι σύνοδο να με μεταφέρει στα χέρια όπως συνέβαινε παλαιότερα.
Η αναπηρία δεν προκύπτει από τη βλάβη που έχω στο σώμα μου αλλά από τα θεσμικά, κοινωνικά, συμπεριφορικά εμπόδια και από αυτά που συναντάμε στο δομημένο περιβάλλον. Ο άνθρωπος στη σύγχρονη εποχή χρειάζεται άνεση και ασφάλεια. Γιατί, λοιπόν, να υπάρχουν ακόμη δημόσιες υπηρεσίες, θέατρα, σχολεία και πολυκατοικίες με δεκάδες σκαλιά, χωρίς πρόσβαση για μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων;
Έχεις μια δυναμική παρουσία σε πολλούς τομείς της κοινωνικής ζωής. Τι είναι αυτό που θέλεις να αλλάξει στην κοινωνία, βάζοντας το δικό σου λιθαράκι;
Σίγουρα χρειάζεται βελτίωση και εκσυγχρονισμός στις υποδομές αλλά δεν αρκεί μόνο αυτό. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε σαν κοινωνία πως τα ανάπηρα άτομα θέλουμε και μπορούμε να συμμετέχουμε ενεργά στη καθημερινότητα. Πρέπει να σταματήσουμε να έχουμε αντικοινωνικές συμπεριφορές, να σεβόμαστε τις υποδομές και να βλέπουμε τον συνάνθρωπό μας ως ισότιμο μέλος της κοινωνίας. Το να θέλω να πάω μία βόλτα με το αμαξίδιο μου είναι ανθρώπινο δικαίωμα, όπως και ένας γονέας με το παιδί του που βρίσκεται σε καρότσι. Είναι απαράδεκτο εν έτη 2023 να υπάρχουν συμπολίτες μας οι οποίοι παρκάρουν πάνω σε ράμπες και εμποδίζουν τη διέλευση πεζών. Είτε αυτοί είναι ανάπηρα άτομα, είτε ηλικιωμένοι, είτε γονείς με παιδιά.
Από τον Σεπτέμβριο του 2022 είσαι στέλεχος του Σ.Κ.Ε.Π., ως Σύμβουλος Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Συμπερίληψης και Προσβασιμότητας. Τι σε οδήγησε στο νέο αυτό ρόλο; Πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή σου με τα προγράμματα του Σ.Κ.Ε.Π. και γιατί κρίνεις, ότι είναι τόσο σημαντικά;
Γνώριζα και θαύμαζα το έργο του Σ.Κ.Ε.Π. αρκετά χρόνια και συμμετείχα εθελοντικά στις δράσεις του. Όταν, λοιπόν, μου έγινε η πρόταση μόνιμης συνεργασίας την αποδέχτηκα αμέσως με τεράστια χαρά και όρεξη για προσφορά. Υλοποιούμε εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία ώστε να αφυπνίσουμε τους νέους αλλά και εταιρικά προγράμματα ώστε να υποστηρίξουμε τις εταιρείες που θέλουν να γίνουν πιο συμπεριληπτικές απέναντι στους εργαζόμενούς τους αλλά και στους πελάτες τους. Στόχος μας είναι η αλλαγή νοοτροπίας. Πρέπει να αποδεχθούμε πως όλοι μας είμαστε διαφορετικοί, να μάθουμε να ζούμε και να πράττουμε με σεβασμό. Είναι πολύ σημαντικό να φτιάξουμε μία υγιή και συμπεριληπτική κοινωνία.
Στο πλαίσιο των προγραμμάτων επισκέπτεστε και σχολεία. Μίλησέ μας για τις παρουσιάσεις σας εκεί. Τι μορφή έχουν; Τι “παίρνουν” τα παιδιά από αυτές, αλλά και τι ακούτε εσείς από αυτά; Είναι εξοικειωμένα τα παιδιά με την αναπηρία ή την αντιμετωπίζουν ως κάτι “εξωγήινο”; Και γιατί είναι σημαντικό να καταλάβουν;
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Μαθαίνω να βλέπω τον Άνθρωπο» τελεί υπό την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων και είναι ουσιαστικά μία βιωματική δράση ενημέρωσης και εξοικείωσης με την αναπηρία στα σχολεία.
Το σχολείο αποτελεί ένα χώρο ανοιχτού διαλόγου, συμβίωσης, συνεργασίας και αποδοχής, συνεισφέροντας στη διαμόρφωση ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων. Δεν μαθαίνουμε μόνο γράμματα, μαθαίνουμε να αναδεικνύουμε και να οριοθετούμε τον εαυτό μας και ταυτόχρονα να χτίζουμε τις σχέσεις μας με τους άλλους.
Τα περισσότερα παιδιά δεν είναι εξοικιωμένα και μόλις με βλέπουν στο χώρο του σχολείου σταματούν οτιδήποτε κάνουν, στρέφουν το βλέμμα τους επάνω μου σαν να είμαι εξωγήινη και με παρατηρούν. Αυτό φυσικά δεν με ενοχλεί. Δυστυχώς είναι λογικό γιατί ακόμη και σήμερα δεν υπάρχει αρκετή ορατότητα των ανάπηρων ατόμων.
Η εξοικείωση με την αναπηρία και η αλληλεπίδραση συμβάλλουν στην αλλαγή στάσης και νοοτροπίας. Αφυπνίζοντας τους μαθητές/τριες και κατ’ επέκταση το άμεσο και έμμεσο περιβάλλον τους, δημιουργούνται οι κατάλληλες προοπτικές για την ευαισθητοποίηση και την ενσυναίσθηση.
Συχνά τους λεω πως έπαιζα ποδόσφαιρο με τους συμμαθητές μου την ώρα της γυμναστικής. Πώς μπορούσα να το κάνω αυτό με το αμαξίδιο μου; Τα παιδιά απαντούν πως θα μπορούσα να είμαι τερματοφύλακας, να παίζω άμυνα απεκρούωντας τη μπάλα με το αμαξίδιο ή με κεφαλιά, να παίζω επίθεση και να σπρώχνω τη μπάλα με το χέρι αντί για το πόδι ή να είμαι διαιτητής. Βρίσκουν αμέσως τον τρόπο ώστε να παίξουμε όλοι μαζί και να μην με αποκλείσουν ή περιθωριοποιήσουν. Αυτό είναι η συμπερίληψη και στα παιδιά είναι απόλυτα κατανοητό!
Σας έχουν κάνει “δύσκολες” ερωτήσεις οι μαθητές που συναντάτε; Πώς απαντήσατε;
Για εμένα καμιά ερώτηση δεν είναι δύσκολη. Έχω βρεθεί στην ηλικία τους ως ανάπηρο παιδι οπότε είμαι σε θέση να λύσω οποιαδήποτε απορία. Με χαροποιεί αρκετά το ότι σκέφτονται πως θα μπορούσα να είμαι συμμαθήτρια τους και με απόλυτη άνεση θέτουν τις απορίες τους και τους προβληματισμούς τους.
Μεταξύ των σχολείων που επισκέπτεστε θα περιλαμβάνονται σίγουρα και πολλά δημόσια. Θέλουμε να μας πεις σε τι κατάσταση βρίσκονται αυτά από άποψη προσβασιμότητας; Ποια είναι η εμπειρία σου;
Τα σχολεία που επισκέπτομαι είναι προσβάσιμα, αλλά αυτό δυστυχώς δεν συμβαίνει σε όλα τα σχολεία της χώρας. Όταν αναφερόμαστε σε υποδομές προσβασιμότητας στο σχολικό περιβάλλον εννοούμε πως πρέπει να υπάρχουν ράμπες, αναπηρική τουαλέτα και σε περίπτωση που υπάρχει όροφος θα πρέπει να υπάρχει ασανσέρ ή αναβατόριο. Προσωπική μου άποψη είναι πως θα πρέπει να υπάρχει αναπηρική θέση στάθμευσης ώστε να διευκολύνει τον γονέα/φροντιστή παιδιού με αναπηρία να το πάει το πρωί και να το πάρει το μεσημέρι ή κάποιον ανάπηρο γονέα ή ανάπηρο δάσκαλο/καθηγητή.
Ασχολείσαι με τα κοινά αρκετά χρόνια τώρα και παρακολουθείς στενά τις εξελίξεις αναφορικά με τις προσπάθειες που γίνονται να αντιμετωπίζονται τα άτομα με αναπηρίες ως ισότιμα μέλη της κοινωνίας. Έχεις δει να βελτιώνεται η ποιότητα της ζωής σας; Της δικής σου προσωπικά; Με ποιον τρόπο; Πού υστερεί ακόμα η Ελλάδα, σε κρατικό επίπεδο;
Υπάρχουν θετικές εξελίξεις αλλά γίνονται με αρκετά αργούς ρυθμούς. Αυτό για την καθημερινότητα ενός ανάπηρου ατόμου είναι μεγάλο εμπόδιο και δεν μειώνει τον αποκλεισμό που βιώνουμε. Π.χ. το να τοποθετηθούν ράμπες σε ένα πεζοδρόμιο είναι χρονοβόρο αλλά εγώ χρειάζομαι άμεσα να βγω από το σπίτι μου ώστε να πάω σουπερμάρκετ, στη δουλειά μου ή για ένα καφέ με τους φίλους μου. Ο προσωπικός βοηθός είναι μία υπηρεσία που θα βοηθήσει αρκετά ανάπηρα άτομα να ζήσουν αυτόνομα αλλά ακόμη βρισκόμαστε στην αρχή του πιλοτικού προγράμματος. Αυτό στην πράξη σημαίνει πως υπάρχουν συμπολίτες μας κλεισμένοι σπίτι τους να περιμένουν για χρόνια την εφαρμογή αυτής της υπηρεσίας.
Μίλησέ μας για τη σελίδα Hop on Inclusion. Ποια ανάγκη οδήγησε στη δημιουργία του site και γιατί είναι τόσο χρήσιμο στα άτομα με ή χωρίς αναπηρία;
Το Hop on Inclusion είναι το αποτέλεσμα της πολυετούς εμπειρίας του Σ.Κ.Ε.Π. με στόχο την κατανόηση και αποδοχή του κόσμου γύρω μας, αφήνοντας πίσω στερεότυπα και προκαταλήψεις.
Πρόκειται για ένα καινοτόμο διαδικτυακό μέσο ενημέρωσης & εξοικείωσης με την αναπηρία, που απευθύνεται στο ευρύτερο κοινό σε Ελλάδα και εξωτερικό. Η ιστοσελίδα λειτουργεί ως μέσο επικοινωνίας, ενημέρωσης, εκπαίδευσης και ανάδειξης κοινωνικών θεμάτων καθώς και hub ανταλλαγής ιδεών, γνώσεων, εμπειριών και προτάσεων.
Μπορεί οποιοδήποτε άτομο να δει και να ακούσει blog, podcast, video κλπ. Το περιεχόμενο του μας βοηθά ώστε να αποκτήσουμε μια άλλη στάση και νοοτροπία απέναντι στη διαφορετικότητα και να μάθουμε να ζούμε όλοι μαζί, σε έναν κόσμο για όλους.
Θα συμβούλευα τους γονείς να επισκεφθούν την ιστοσελίδα μαζί με το παιδί τους, να ενημερωθούν και να βάλουν το λιθαράκι τους για μια συμπεριληπτική κοινωνία. Την επόμενη φορά που το παιδί θα δει ένα ανάπηρο άτομο δεν θα απορήσει αλλά θα ξέρει πως αυτό είναι το φυσιολογικό, να συνυπάρχουμε.
Επίσης είναι ένα αρκετά χρήσιμο εργαλείο και για τα ίδια τα ανάπηρα άτομα διότι πολλά από εμάς επιτρέπουν στα προβλήματα της καθημερινότητας να τους καταβάλλουν και ξεχνούν τα όνειρα και τους στόχους τους. Έχουμε κι εμείς οι ίδιοι ανάγκη από εκπαίδευση και ενημέρωση. Κάποιος που αγχώνεται για το που θα βγει μπορεί να βρει προσβάσιμα εστιατόρια, καφέ, ξενοδοχεία κτλ στη λίστα προσβασιμότητας όπου υπάρχουν πληροφορίες που μας στέλνει ο κόσμος. Κάποιο κινητικά ανάπηρο άτομο που θέλει να ταξιδέψει με αεροπλάνο μπορεί να δει σε βίντεο τη διαδικασία επιβίβασης/αποβίβασης και άλλα πολλά.
* Προσβασιμότητα οπτικοακουστικού υλικού:
Τα βίντεο είναι διαθέσιμα με υπότιτλους για Κ/κωφά και βαρήκοα άτομα. Σε πλήθος βίντεο υπάρχει ταυτόχρονη διερμηνεία στην ελληνική νοηματική γλώσσα (και αναμένονται περισσότερα). Τα Podcast είναι προσβάσιμα σε Κ/κωφά και βαρήκοα άτομα μέσω απομαγνητοφώνησης στην Ελληνική και Αγγλική γλώσσα καθώς και μέσω βίντεο στην Ελληνική Νοηματική γλώσσα.
Τρόπους επικοινωνίας με το Σ.Κ.Ε.Π.
Email: skep@skep.gr
Instagram https://www.instagram.com/skep.association/
Facebook https://www.facebook.com/skep.association?fref=ts
