Τα social media, αντί να μας ενώνουν, μετατρέπονται, κάποιες φορές, σε πλατφόρμα για την προβολή βίας και αναισθησίας.
Η περίπτωση της 15χρονης μαθήτριας – θύματος στη Θεσσαλονίκη, που δέχτηκε φρικτή βία από άλλες έξι ανήλικες – ένα περιστατικό βίας ανηλίκων ανάμεσα στα άπειρα που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια – αλλά και το γεγονός ότι η επίμαχη στιγμή καταγράφηκε και δημοσιεύτηκε στα social media, ανοίγει τον δρόμο για σημαντικούς προβληματισμούς σχετικά με την κουλτούρα της βίας μεταξύ ανηλίκων και το παράδοξο της ανάγκης για “κανένα φίλτρο” στα social media.
Η επίθεση που δέχτηκε η 15χρονη στη Θεσσαλονίκη είναι ανησυχητική από μόνη της και φέρνει ξανά στο προσκήνιο – δε ξέρουμε εάν έφυγε και ποτέ το τελευταίο διάστημα – την έξαρση που σημειώνεται στη βία μεταξύ ανηλίκων.
Όμως, η παρουσίαση του περιστατικού στα social media από μία εκ των θυτριών – δημοσιεύτηκε ως story στους ‘στενούς φίλους’- , φέρνει στην επιφάνεια μια διαστροφή στη συλλογική μας συνείδηση.
«Μπαμπά, με χτυπήσανε, με δείρανε»: Όσα λέει η μητέρα της 15χρονης που ξυλοκοπήθηκε στη Θεσσαλονίκη
Η ανάγκη να καταγραφούν τα πάντα και να δημοσιεύονται ανεξέλεγκτα δείχνει πώς η νεολαία έχει εξαρτηθεί από τη δημοσίευση και την προσοχή στα social media, ακόμη και όταν πρόκειται για πράξεις βίας.
Το παράδοξο φαινόμενο της καταγραφής και δημοσίευσης της βίας από τους ίδιους τους δράστες μπορεί να ερμηνευτεί ως μία πτυχή της ψυχολογίας τους και της κουλτούρας των social media. Είναι μια ένδειξη της αδιαφορίας ή ακόμα και της αναισθησίας τους για τις συνέπειες των πράξεών τους.
Γιατί τόση αδιαφορία;
H αδιαφορία μπορεί να προέρχεται από έλλειψη συνείδησης ή αποστασιοποίησης από τις συνέπειες της βίας. Οι νέοι μπορεί να μην έχουν κατανοήσει πλήρως τις συνέπειες που μπορεί να έχει μια βίαιη πράξη στο θύμα, ενδέχεται να μην αντιλαμβάνονται τον πραγματικό πόνο ή την τραυματική επίπτωση που μπορεί να προκαλέσουν.
Επιπλέον, η ανάρτηση του βίντεο στα social media μπορεί να αποτελεί έναν τρόπο για επίδειξη δύναμης αλλά και «αποδοχής» από την ομοταξία τους. Η ανάγκη για «likes» και σχόλια μπορεί να είναι τόσο ισχυρή, που οι νέοι καταλήγουν να αγνοούν τον ηθικό χαρακτήρα των πράξεών τους ή ακόμα και το τι είναι «δίκαιο» και «σωστό».
Τέλος, η έλλειψη συνείδησης μπορεί να συνδέεται με την απώλεια του δεσμού μεταξύ της πραγματικότητας και των online διαδραστικών χώρων. Η τόσο μεγάλη χρήση των social media στην καθημερινή ζωή ενδεχομένως να μας οδηγεί σε μια απόσταση από τις συνέπειες των πράξεών μας.
Είναι η βία το νέο «μέσο έκφρασης»;
Το βίντεο που δημοσιεύτηκε φέρνει ξανά στο προσκήνιο μια νέα διάσταση της βίας: αυτή που διαδίδεται μέσω των κοινωνικών δικτύων. Αντί τα social media να είναι ο τόπος στον οποίο οι άνθρωποι συνδέονται και επικοινωνούν, έχουν καταλήξει να μετατρέπονται σε πλατφόρμα για την προβολή της βίας και της αναισθησίας.
Και το γεγονός ότι οι ίδιες αυτές νεαρές κοπέλες που ασκούν τη βία είναι και οι δημιουργοί και διανομείς του βίντεο είναι ανησυχητικό. Το γεγονός ότι το βίντεο καταγράφηκε και δημοσιεύτηκε, αντί να χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό υλικό για τη δικαιοσύνη, ανοίγει ερωτήματα για την καλλιέργεια μιας κουλτούρας που θεωρεί τη βία ως μέσο έκφρασης και ενημέρωσης.
Ποια είναι τα όριά μας ως κοινωνία; Πώς μπορούμε να αλλάξουμε αυτήν την ανησυχητική τάση της αναισθησίας; Ποιο ρόλο διαδραματίζουν οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και η κοινωνία όλη; Τι μας περιμένει εάν η βία συνεχίσει να είναι ένας τρόπος επίδειξης δύναμης και καταξίωσης στα social media; Ποιες είναι οι συνέπειες για τις νέες γενιές μας και για την κοινωνία στο σύνολο; Πώς μπορούμε να ενισχύσουμε την ψηφιακή παιδεία και την κριτική σκέψη στους ανηλίκους μας; Αυτά τα ερωτήματα δεν αφορούν μόνο τη συγκεκριμένη περίπτωση στη Θεσσαλονίκη αλλά και μια γενικότερη συζήτηση για τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τη βία, την ευαισθησία, και την ψηφιακή συμπεριφορά.
